Kabinet zet stappen tegen geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld

Om te zorgen voor meer samenhang en regie in het beleid rond huiselijk geweld, femicide en kindermishandeling. Ook onderzoekt het kabinet de invoering van 116, een landelijk telefoonnummer dat je kunt bellen voor onafhankelijk advies, ondersteuning en doorverwijzing. 

De functie wordt ingevuld door een hoge ambtenaar en valt onder de verantwoordelijkheid van de coördinerend bewindspersoon. Het doel is om meer samenhang te brengen in de aanpak, beter samen te werken en meer ruimte te creëren om structureel te werken aan preventie, bescherming en ondersteuning.

Meer samenhang en één aanspreekpunt 

De Nationaal Coördinator krijgt als opdracht om overzicht te creëren in het bestaande beleid en te werken aan een nationaal actieplan geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld, waarin ook kindermishandeling nadrukkelijk wordt meegenomen. Daarnaast wordt de coördinator het aanspreekpunt voor gemeenten en uitvoeringsorganisaties, zodat signalen vanuit de praktijk beter en sneller op de juiste plek binnen het Rijk terechtkomen. 

Een landelijk telefoonnummer: 116 

Ook ziet het kabinet meerwaarde in een landelijk telefoonnummer 116 voor vrouwen die te maken hebben met geweld. Een nummer waar zij laagdrempelig terechtkunnen voor een luisterend oor, advies en triage naar passende hulp. Daarbij benadrukt het kabinet dat zo’n nummer alleen effectief kan zijn als het goed aansluit op bestaande hulpverleningsorganisaties. Daarom ligt de focus eerst op het versterken van wat er al is. Op langere termijn wordt onderzocht hoe 116 het best kan worden ingericht.

Leren van Spanje 

Nederland kijkt bewust over de grens om te leren van andere landen, zoals Spanje. Daar wordt geweld tegen vrouwen al ruim twintig jaar structureel aangepakt als maatschappelijk probleem.  

Volgens demissionair staatssecretaris Arno Rutte van Justitie en Veiligheid is daar vooral het besef doorgedrongen dat femicide geen natuurverschijnsel is, maar iets dat je als samenleving actief moet bestrijden. Dat besef leeft in Spanje in alle lagen van het land. Hoewel de Nederlandse aanpak op onderdelen vergelijkbaar is, wordt in Spanje volgens Rutte “dieper en integraler” samengewerkt tussen de verschillende partijen.

Wet tegen gendergeweld 

De Spaanse aanpak werd in 2004 ingezet met een specifieke wet tegen gendergeweld. Enkele jaren later volgde de oprichting van het ministerie van Gelijkheid. Centraal staat de erkenning dat geweld tegen vrouwen een structureel probleem is, dat vraagt om samenwerking tussen politie, rechtspraak, maatschappelijke organisaties en overheid. 

Die aanpak combineert strafrecht, sociale ondersteuning en preventiebeleid. Er zijn gespecialiseerde rechtbanken voor gendergeweld, beschermingsmaatregelen zoals enkelbanden en een nationaal risicobeoordelingssysteem om herhaling beter te kunnen inschatten. Sinds de invoering van deze maatregelen, is het aantal moorden op vrouwen door (ex-)partners met ongeveer 30 procent gedaald.

Zichtbaarheid, specialisatie en onderwijs 

De Spaanse advocaat Lola Calderon, gespecialiseerd in familie- en strafrecht, benadrukte onlangs in de media dat de kracht van de Spaanse aanpak niet alleen zit in straffen. “Het gaat ook om onderwijzen en waarschuwen,” zegt zij. Door de wet is huiselijk geweld zichtbaarder geworden voor de samenleving.  

Calderon adviseert Nederlandse beleidsmakers om te investeren in specialisatie, zichtbaarheid en onderwijs. Zo kunnen rechtbanken zich verder specialiseren in gendergeweld en kan het onderwijs aandacht besteden aan verschillende genderperspectieven en machtsdynamieken. 

Een opvallend verschil met Nederland is, dat in Spanje bij vastgesteld gendergeweld geen gezamenlijke voogdij mogelijk is. De pleger mag geen contact hebben met de kinderen. In Nederland wordt juist vaak ingezet op contact tussen beide ouders, onder andere om vechtscheidingen te voorkomen. Maar, zo erkent ook staatssecretaris Rutte, als er sprake is van intiem geweld kan dat levensgevaarlijk zijn. Tegelijkertijd vraagt zo’n maatregel om zorgvuldigheid, om misbruik in conflictscheidingen te voorkomen.

Niet langer wegkijken 

Naast dat de Spaanse aanpak heeft geleid tot een afname van geweld, is er ook meer bewustwording. Ook bij beleidsmakers. Staatssecretaris Rutte sprak onlangs openlijk over het besef dat geweld tegen vrouwen in Nederland geen uitzondering is. “In Nederland wordt iedere acht dagen een vrouw vermoord,” stelde hij. “Dat is onacceptabel. Dit kan beter, dit moet beter en we mogen niet langer wegkijken.”

Samen verantwoordelijk 

Wij zien én ervaren dagelijks hoe belangrijk samenhang, vroeg signaleren en samenwerking zijn – juist ook in de regio. Landelijke regie en duidelijke keuzes kunnen daarbij helpen, maar echte verandering vraagt inzet van iedereen: overheid, professionals, organisaties én samenleving. 

Veiligheid thuis is geen individuele opgave. Het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid.